Múrájat ushın isenim telefonı

background

«Ана тилим, сен басқадан айырмам»

«Ана тилим, сен басқадан айырмам»

Қарақалпақ халқының сүйикли шайыры Ибрайым Юсупов өзиниң буннан елиў жыл бурын дөреткен «Ана тилиме» атлы қосығында:

Ана тилим сен басқадан айырмам, Сен турғанда менде әдеўир шайырман,

Сонша қатал  сүргинлерде жоғалмай, Бул күнлерге жеткениңе қайылман, -деп ана тилимизге уллы баҳа берип өткен.

Ҳақыйқатында да, тил халықтың уллы ғәзийнеси сыпатында миллеттиң миллеттен айырмашылығын белгилеп беретуғын уллы қурал болыўы менен бирге, халықлар арасындағы байланыс қуралы сыпатында адамларға хызмет етеди.

Түркий тиллес халықлардың арасында қарақалпақ халқының тарийхы жүдә әййемнен басланғаны мәлим. Халық миллет болып қәлиплесиўи менен оның тили қәлиплесип, миллеттиң басқа халықлардан айрылып туратуғын этнографиясы, салт-дәстүр, үрп-әдетлердиң қәлиплесиўине миллет тилиниң пайда болыўы әҳмийетли орын тутады.

Тарийхқа нәзер тасласақ, VIII-X әсирлерде қарақалапақлардың пайда болыўы жүз берген болса, бунда әлбетте миллий тилимиздиң халық пенен бирге пайда болып, миллетимизди дәлиллеп бергени сыр емес.

Қарақалпақ тили дүньядағы ең бай мийрасқа ийе тил екенин бүгин ҳешким бийкар ете алмайды. Халқымыздың әсирлер даўамында қәлиплескен аўызеки дөретиўшилиги буған мысал бола алады. Халқымыздың аўызеки дөретиўшилиги халқымыздың руўхый дүньясы тийкарында жүз томлық этнографиялық шығармаларының баспадан шығарылыўы, қарақалпақ халқының ана тилине болған уллы ҳүрметтиң белгиси ҳәм келешек әўладларға қалдырған миллий мийрасы болып саналады.

Жоқарыда атап өтилген жүз томлық шығармалар қарақалпақ тилинде нешше әсирлер даўамында дөретилген ҳәм аўыздан аўызға, кеўилден-кеўилге өтип, бүгинги күнге жетип келген. Бул халқымыздың өз тилине, миллетине, Ўатанына, туўылып өскен жерине болған садықлығында белгилеп береди. Себеби, қарақалпақ халқы көп бүлгиншиликлерге ушырап, посып, көшип, қыйыншылықларды басынан кеширген болсада, өз миллетине садықлығы сыпатында ана тилин қастерлеп, әўладлардан-әўладларға мийрас етип киятырғанын мақтаныш етсек арзыйды.

Усы жерде сүйикли шайырымыз Ибрайым ағамыздың мына қатарларын сөзиме дәлил етип келтиргенди мақул көрдим:

Мен теңеймен сени жеген наныма, Уўыз бенен руўхым сиңген қаныма, Ес билгели тил жатырқап көрмедим, Бирақ сен дым жақынсаңаў жаныма,- деп атап өткен.1989-жылы  1-декабрьде Қарақалпақстан Республикасында қарақалпақ тилине мәмлекетлик тил статусын берилген ҳүжжет қабылланды. Бул тилимизге, миллетимизге болған халқымыздың ҳүрмети ҳәм мақтанышы деп билемен. Сол жылдан баслап ҳәр жылы 1-декабрь Қарақалпақ тилине мәмлекетлик тил бийлиги берилген күн сыпатында белгиленип келинбекте.

Өткен жылы 1-декабрьде Қарақалпақ тилиниң мәмлекетлик тил бийлиги берилген күниниң 30 жыллығы Қарақалпақстан Республика көлеми бойлап, кең түрде салтанатлы белгилеп өтилди.

Тилекке қарсы «Гүриш күрмексиз болмайды» дегендей, айырым орынларда жасларымыздың тилимизди бузып сөйлеп, тилдиң шубарланыўына жол қойып атырғанын көрип, кеўлиң қабарып кетеди.

Ҳәтте, көшелерде қыстырыўлы турған түрли дағазалар, мәкеме, кәрхана, шөлкемлерде қыстырыўлы турған баннерлердеги орфографиялық, грамматикалық қәтелерди көрип кейпиятың бузылып кетеди. Бул ана тилимизге болған ҳүрметсизлик, итибарсызлық деп ойлайман. Себеби халқымызда «Тилге итибар-елге итибар» деген ибара бар.

Қарақалпақ тилине болған итибар әсиресе Өзбекстан Республикасы ғәрезсизликке ерискеннен кейин түп-тийкарынан өзгерди. Ҳәтте Конституциямызда мәмлекетлик тил ҳақкында статья киргизилип, айрықша атап өтилген.

Уллы шайырымыз айтқанындай ана тилимиз бизге бесикте ананың сүти менен айтқан «Ҳәййиў» арқалы қанымызға сиңип, санамызди бийлеген миллий дүнья. Сонлықтанда, Ана тилиңе ҳүрмет, миллетиңе болған ҳүрмет екенин умытпаң дегим келеди.

Сөзимди Шоманайлы журналист, шайыр атамыз Қалбай Наўрызовтың төмендеги қосық қатарлары менен жуўмақлағанды мақул таптым:

Ана тилим сен арқалы жарықпан, Сен арқалы өтмишиме қаныкбан,

Түн ортада ҳәййиў айтып бесикте,Анам маған ана тилди танытқан.

Сөз қалдырып Әжинияз, Бердақтан, Тили менен қус ушырған урпақпан,

Ана тилим сен сайрап турғанда, Түркий тиллес нағыз қарақалпақпан.

Шоманай районы ҳәкиминиң мәсләҳәтшиси С.Палымбетова

Skip to content